IN MEMORIAM: Bernardo Bertoluči, sineasta istančane estetike i etike

26 novembar 2018
Author :  

Bernardo Bertoluči bio je vizionar istančane poetike, kako estetike tako i etike, a u njegovom impresivnom opusu ističu se kultni filmovi:  “Konformista”, "Strategija pauka", “Poslednji tango u Parizu”, “Dvadeseti vijek”, “Poslednji kineski car”, "Ukradena ljepota", “Sanjari”…

Jedan od najznačajnijih filmskih stvaralaca XX vijeka preminuo je u 78. godini, nakon teške borbe sa kancerom. Poslednji 15 godina proveo je u kolicima, zbog ozbiljne povrede kičmenog stuba, no to mu nije smetalo da povremeno gostuje na festivalima te da na onim najprestižnijim primi specijalna priznanja za životno djelo – u Kanu, Veneciji i u Berlinu.

Uprkos tome, čini se da njegovi filmovi nisu bili nagrađivani onoliko koliko bi trebalo, ako izuzmemo sa čak devet Oskara nagrađeni “Poslednji kineski car”, film epskih proporcija i intencija u kojem Bertoluči nije izgubio fokus odnosno autentični autorski pečat.

Međutim, njegovo drugo monumentalno ostvarenje, remek-djelo “XX vijek” (Novecento), snimljeno sredinom sedamdesetih godina u originalnom trajanju od pet sati i petnaest minuta, nikada nije dobilo zasluge koje mu pripadaju – kao jedan od najimpresivnijih, najgrandioznijih filmova evropske kinematografije, a i šire.

Ni “Konformista”, djelo iz rane faze koje, iako je brzo steklo kultni status i naklonost kritičara, nije nanizalo puno nagrada, baš kao ni njegov najpoznatiji, vjerovatno najprovokativniji film “Poslednji tango u Parizu”. Oba u sebi sadrže ključne autorske strategije velikog stiliste i provokatora koji je kasnije snimio pominjane spektakularne filmove ne gubeći ništa od svoje rafiniranosti.

Osvrnemo li se na uglavnom ujednačen opus jednog nesumnjivo neponovljivog sineaste, uvidjećemo da su praktično svi filmovi Bernarda Bertolučija bili kontroverzni na ovaj ili na onaj način – bili su odvažni, često neustrašivi, pomicali su granice filmskog jezika i naracije.

Ideološki od početka iskreni i neskriveni ljevičar, bio je reditelj koji se nije libio da stane iza sopstvenih ideala, posebno tokom druge polovine turbulentnog dvadesetog vijeka, u vrijeme kada je antifašizam još bio na cijeni.

Nastavio je stopama eminentne, inventivne i na izvjestan način ekskluzivne generacije italijanskih filmskih autora koji su preporodili ne samo evropsku kinematografiju - činili su je velikani: Felini, Antonioni, De Sika, Viskonti, Pazolini... Zahvaljući Pjer Paolu počinje da snima kao dvadesetogodišnjak, naprije kao koscenarista (baš u Pazolinijevom režiserskom debiju) a zatim kao uspješan scenarista koji je, između ostalih, jedan od potpisnika scenarija za epohalni vestern u režiji Serđa Leonea – “Bilo jednom na Divljem zapadu”.

Bertoluči je bio kompletan autor, pisao je scenarije odnosno bio koscenarista za sve svoje filmove (uz jedan izuzetak), a naročito plodnu saradnju ostvario je sa maestrom Vitoriom Storarom, direktorom fotografije njegovih najčuvenijih ostvarenja.

Pored političke provokativnosti, mnoge od njih odlikuje i istančana vizuelna ljepota, kao i silovita ali senzualna erotika, počev od ranih radova pa do poznih ostvarenja “Ukradena ljepota” i “Sanjari” s početka ovog vijeka.

Svoj poslednji film, “Ja i Ti”, snimio je 2013.godine kao uspjelu adaptaciju književnog djela, što je bila konstanta njegove kinematografije (snimao je po djelima Alberta Moravije, Horhe Luisa Borhesa i Poula Boulsa; dakle uvijek pažljivo izabrane književne predloške).

Kuriozitet je da je boravio u bivšoj Jugoslaviji, kao gost FEST-a, i to dva puta – 1977. i 1980. godine. Te dvije dekade nezamislive su bez Bertolučijevih vizionarskih, veličanstvenih filmova u kojima je sanjao o nekom pravednijem svijetu i poretku – za sve pojedince koji ga čine.

No, to se nije obistinilo, umro je u jeku dehumanizacije društva i duboke moralne dekadencije, tokom ekspanzije populističkih, paradnih ali i radikalnih desničarskih pokreta.

Moralne gromade i ujedno estete poput maestra Bernarda Bertolučija nedostajaće, nažalost, tek rijetkima - nama koji se užasavamo prizora koji dolaze u vremenu bez skrupula.

Novak Govedarica

Email Ova adresa el. pošte je zaštićena od spambotova. Omogućite JavaScript da biste je videli.

Spotovi


STEREO Art Magazin
Regionalni popkulturni magazin

Impressum

Urednici:      Dragana Erjavšek
                     Novak Govedarica
Saradnici:   Olja Knežević
                     Boris Fatić
                     Srđan Strajnić
Logo:           Uroš Stanojević
Powerd by : ChoDex Studio