Filmska kritika: "Ja, Danijel Blejk" Kena Louča

03 decembar 2016
Author :  

Kada ne bude više Kena Louča – a trenutno je u osamdesetim godinama, jedan od najstarijih aktivnih reditelja današnjice – ko će ostati da, u oblasti filmske umjetnosti, brani prava radničke klase? To mi je pitanje postavio kolega, filmski kritičar iz Hrvatske, vrstan poznavalac filmografije istaknutog britanskog sineaste, koji je već svojim antologijskim debijem “Kes” s kraja šezdesetih postavio okvir sopstvenog društvenog, bolje reći humanističkog angažmana kao filmskog autora.

U njegovom poslednjem, devetnaestom igranom filmu “Ja, Danijel Blejk”, nagrađenog Zlatnom palmom u Kanu i nagradama publike na drugim poznatim filmskim festivalima, reditelj osvjetljava iznutra živote pripadnika ponižene i potlačene radničke klase sabijene u žrvanj birokratskog državnog sistema.

Glavni junak - u blistavom tumačenju neprofesionalnog glumca, stand up komičara Dejva Džonsa- prolazi kroz naizgled nepremostive nedaće, jer je zbog srčanog udara prinuđen da pauzira sa poslom. Stolar po profesiji, još uvijek se osjeća dobro i nada da će se zaposliti, ali poštuje preporuke ljekara koji mu to, zbog zdravstvenog stanja, ne preporučuju. Budući da nema primanja, odlazi da prvi put potraži pomoć države, gdje ga dočekuju službenici oguglali na ljudsku patnju, koji slijepo prate propisanu proceduru. Za njih su sve to brojke, statistički slučajevi, norma koju ispunjavaju u svojim toplim kancelarijama. Oni koji to ne čine, kao jedna od službenica sa kojom Danijel uspostavlja kratki, ljudski kontakt, brzo bivaju upozoreni da ne prave “presedane”. Tamo upoznaje samohranu majku dvoje maloljetne djece, koja se upravo preselila iz Londona u radnički Njukastl, bezmalo bez prebijenog penija; pomaže im da se smjeste u stan bez struje, jer ne mogu da je priušte.

Uvodne sekvence nenametljivo nas upoznaju sa svakodnevnicom sve siromašnijih protagonista i promjenom koja se desila u njihovim životima, ali bez primisli sažaljenja ili patetizacije problema u kojima su se našli. Tome uveliko doprinosi pozitivna energija koju na druge širi Danijel, njegov urođeni životni optimizam, vitalnost i odlučnost da se ne preda, iako je udovac koji zakoračuje u šestu deceniju života, bez perspektive da će biti mnogo bolje. No, uporan je u naumu da se izbori sa birokratskim zavrzlamama, kao i u želji da pomogne Kejti ( u veoma dirljivoj glumačkoj interpretaciji Hejli Skvajers), njenom dječaku i djevojčici, koliko je to u njegovoj moći.

U kadrovima kada zajedno koračaju ulicom (fotografija gore), na putu do banke hrane, prikazani su kao jedna porodica, sa prisnom toplinom koja je prisutna u svim zajedničkim scenama. Ali scena u banci hrane -u kojoj je najmanje penzionera i fizički nemoćnih građana- kulminira iznenadnim krahom glavne junakinje, nakon čega biva duboko posramljena, skoro slomljena. Intenzitet minimalističkim sredstvima prikazanih emocija u toj jednoj, jezivoj realističkoj situaciji – nešto što se zaista zbilo a scenarista Pol Leverti, inače stalni saradnik reditelja, “prepisao” je iz života – duboko uznemirava gledaoce, “knedle” se zgušnjavaju u grlu i dole u grudima, a tuga i očaj stapaju u jedno. Ujedno, uz samu završnicu filma, to je najpotresniji i najbolniji momenat, izazvan ne umetnutom dramaturškom intervencijom, već postepeno izgrađen neorealističnom naracijom sa natruhama naturalizma iliti prostim slijedom suvislih događaja koji se sklapaju u užasavajuću cjelinu, rezultirajući onim što se sve rjeđe dešava u kinima – publika ostaje nepomična u sjedištima dok odjavna špica teče, iskreno dirnuta i zabrinuta nad onim što je vidjela na platnu (a možda i negdje na ulici, npr. pokraj kontejnera u koji krišom vire usamljeni penzioneri).

A vidjeli smo još jednu priču o nepravednoj borbi protiv bezobzirnog sistema, ispripovjedanu suptilnim stilom tako da se brutalnost istog kamuflira, ali ne prikriva njegova izopačena suština; o snazi pojedinaca koji ne žele da se pomire sa ponižavajućim porazom (koji im sistem nameće); o herojstvu “malog čovjeka” koji želi da živi kao svako “normalno” ljudsko biće, pa makar bio mali.

Danijel Blejk je sinonim za dostojanstvo Čovjeka, za pravedniju društvenu realnost za koju se cijelog života bori(o) Kenet Louč. Kenov heroizam i aktivizam uticao je na njegove kolege, pojedine režisere, a prije svega na gledaoce širom svijeta tokom proteklih pola vijeka, dakle i na dio publikuma posrnulog kraljevstva Velike Britanije i Sjeverne Irske. Nemojte se (samo)zavaravati da je ovo samo ostrvska priča, jer je to, nažalost, stvarna (rendgenska) slika većeg dijela čovječanstva danas, a Crna Gora nije pelcovana od nadiruće boleštine zvane bezosjećajni, bestidni neoliberalizam koji žrtvuje svoju najslabiju djecu i sve svoje starce.

Filmovi poput ovog podstiču da se postidimo (zbog drugih), da saosjećamo sa drugima, da shvatimo strahove i spoznamo bijedu stotina hiljada marginalizovanih stanovnika koji su nerijetko prikazani kao nesposobni, nebitni, kao nezdravo tkivo jednog društva. Da se zapitamo kakvo je to društvo, koje bi mogle biti konsekvence ako se isto uskoro ne modifikuje, te kako bismo mi hodali u cipelama Danijela Blejka, i koliko dugo? Da li su veće šanse da nam se nešto slično desi danas, nego sutra?

Za juče je ionako prekasno.

Ocjena: 8/10

1852 Views
Novak Govedarica

Email Ova adresa el. pošte je zaštićena od spambotova. Omogućite JavaScript da biste je videli.

Spotovi


STEREO Art Magazin
Regionalni popkulturni magazin

Impressum

Urednici:      Dragana Erjavšek
                     Novak Govedarica
Saradnici:   Olja Knežević
                     Boris Fatić
                     Srđan Strajnić
Logo:           Uroš Stanojević
Powerd by : ChoDex Studio